Makine sanayii, imalat sanayii içinde özel bir öneme sahiptir. Ülkelerin gelişme sürecinde, makine sektörünün imalat sanayii içerisinde payı giderek artış göstermektedir. Makine sanayiinin üretimdeki payının, başta ileri sanayi ülkeleri olmak üzere tüm ülkelerde artış gösterdiği görülmektedir. Makine sektörü, elektrik-elektronik sanayiiyle birlikte dünya genelinde 1 trilyon $'ın üzerindeki pazar hacmiyle 21. yüzyılın en fazla işgücü barındıran sektörü haline gelirken, artık tek başına bir sanayi dalı olmaktan çıkmış ve diğer tüm sektörleri geliştiren temel bir sanayiye dönüşmüştür.

Dünya makine sanayii ihracatı 1997 yılında 490 milyar $, 1998’de ise 522 milyar $ olarak gerçekleşmiş ve bu ihracatın %90,3'ü gelişmiş ülkeler tarafından yapılmıştır. Dünya makine sanayii ihracatında önde gelen üç ülke Almanya, ABD ve Japonya’dır. 1998 yılında Almanya 94 milyar $'lık ihracatıyla birinci sırada yer almaktadır. ABD 90 milyar $'lık ihracatıyla ikinci sırada, Japonya ise 61 milyar $'lık ihracatıyla üçüncü sırada yer almıştır.

Dünya makine sektörü ithalatı 1998 yılında 513 milyar $ olarak gerçekleşmiştir. En büyük ithalatçı ülke 89 milyar $ ile ABD'dir. Bu ülkeyi Almanya (42 milyar $) ve Fransa (31 milyar $) izlemektedir. Japonya son yıllarda üçüncü ülkelerden gelen yoğun baskılar sonucunda makine ve ekipman ithalatını arttırmaya yönelik, ithalatı kolaylaştırıcı çeşitli tedbirler almaktadır. Söz konusu mal grubunun ithalatı sürekli artış eğilimi göstermektedir.

Ülkemizde faaliyet gösteren makine imalatçıları 30 yılı aşkın bir süredir dış rekabete açık bir ortamda üretimlerini sürdürmüşler ve korumadan uzak olarak da gelişmelerini devam ettirmişlerdir. Makine imalatçılarının ihracatı henüz çarpıcı boyutlara ulaşmamakla beraber, ihracattaki gelişme trendi gelecek vaat etmektedir. Sektör emek-yoğun karakterini korumaktadır. Bu yapı gelişmiş ülkelerde de benzer karakterdedir. Çok az sayıda makine tipi hariç, seri imalat teknikleri bu sektörde uygulanmamaktadır.

Son yıllarda dünyada müşteri istekleri doğrultusunda makine imalatına yönelme eğilimi söz konusudur. Ek bir mühendislik çalışması gerektiren bu talepler, Batı ülkelerinde fiyatların artmasına sebep olmaktadır. Ülkemizde ise işçilik yanında, mühendislik hizmetlerinin de nispeten ucuz olması, makine imalatçı firmalarının rekabet şansını arttırmaktadır ve bu üstünlük yakın gelecekte de devam edecektir. Müşteri istekleri doğrultusunda imalatta, mühendislik ve işçilik ücretlerinin düşük olmasının yanında, oldukça emek-yoğun olan bu üretim konularında Türk firmalarının teknolojik birikimleri rekabete imkan verecek düzeydedir. Bu olumlu yapı, ülkemizdeki makine imalatçılarının, bazı Batılı firmalarla gerektiğinde işbirliği yaparak üçüncü ülkelerde, özellikle Rusya Federasyonu ve Türk Cumhuriyetlerindeki tesislerin yenilenmesi veya yeni yatırımların gerçekleştirilmesi imkanını arttırmaktadır.

Elektrikli ve elektriksiz makine imalat sanayii üretimi, toplam imalat sanayii içinde %20 civarında bir paya sahiptir.

DİE verilerine göre; makine sanayiinde kapasite kullanım oranı 2000 yılında %68,7, 2001 yılının ilk 9 ayında ise %61,3 olarak gerçekleşmiştir. 2000 yılının aynı döneminde kapasite oranının %67,9 olarak gerçekleştiği göz önüne alındığında, 2001 yılının 9 ayında kapasite kullanım oranında önemli oranda bir azalış olduğu görülmektedir. Bunun başlıca nedeninin yatırımlarda görülen azalma olduğu düşünülmektedir. Makine sektörü ihracatında görülen önemli artış, kapasite kullanımı oranındaki düşmenin, diğer deyişle makine üretimindeki azalmanın daha fazla olmasını önlemiştir.

Sektörde 300 civarında orta ve büyük ölçekli, 10.000’e yakın küçük ölçekli firma faaliyet göstermektedir. Makine sanayiindeki yerli hammadde kullanım oranı %80 civarındadır.

2001 yılı sonu itibariyle makine sektöründe faaliyet gösteren yabancı sermayeli firmaların sayısı aşağıdaki tabloda yer almaktadır.

Toplam yabancı sermaye yatırımlarının %34,72’si imalat sanayiine yönelmiş olup, yukarıdaki tablonun incelenmesinden, geniş anlamda makine sektörünün imalat sanayii içindeki payının %4,4 toplam yabancı sermaye yatırımları içinde ise %1,5 olduğu görülmektedir.

İhracat:

(Milyar $)

Yukarıdaki tablonun incelenmesinden, makine sanayii ihracatının toplam ihracat içindeki payının sürekli olarak arttığı görülmektedir. İhracatın gerilediği 1999 yılında da, makine sanayii ihracatı %9,5 oranında artmış ve toplam ihracat içindeki payı %4,8'e yükselmiştir. 2000 yılında ise, toplam ihracata oranı %5,1’e ulaşmıştır. Bu trend, 2001’de de devam etmiş ve makine sektörü ihracatının, toplam ihracat içindeki payı %5,6’ya çıkmıştır. Bu dönemde, makine sektörü ihracatının toplam ihracat içindeki payının artış oranı ise %9,8 olarak gerçekleşmiştir. Bu yılın ilk 3 ayında ise sektör ihracatı 271,3 milyon $ olarak gerçekleşmiş ve geçen yılın aynı dönemine göre %13,2 oranında artış kaydetmiştir.

Burada önemli bir gelişme de, sektörün ihracatının artış hızında 1999 ve 2000 yıllarında meydana gelen azalmanın durması ve tekrar artmaya başlamasıdır. İhracat, 1997 yılında değer bazında, önceki yıla oranla %22, 1998 yılında da %18,3 oranında artmış, ancak artış oranı 1999 yılında %9,5’e, 2000 yılında ise %8,9’a düşmüştür. 2001 yılı içinde ise yaklaşık %26 oranında ihracat artışı sağlanmış ve bu artış, söz konusu azalma trendinin tersine döndüğü yönünde umut vermiştir.

İmalat sanayii içerisinde en yüksek ihracat artışı sağlanan sektör olan makine sanayii ihracatında en önemli kalemleri; motor aksam ve parçaları, buzdolapları ve soğutucular, ağır iş makineleri aksam ve parçaları, muslukçu ve borucu eşyası, pompalar, madde ve metal işleme makineleri oluşturmaktadır.

Motor aksam ve parçaları: Sektör içinde ihracat sıralamasında ilk sırada yer alan motor aksam ve parçaları ihracatı 1999 yılında 190 milyon $ düzeyinde iken, 2000’de %17 oranında artarak 222 milyon $’a çıkmış, 2001’de ise %54 oranında artmış ve 342 milyon $ olarak gerçekleşmiştir. Motor aksam ve parçaları ihracatı en fazla Almanya, İtalya, Belçika-Lüksemburg, İngiltere, Fransa ve İspanya'ya yapılmıştır. Geçen yıl İtalya’ya yapılan ihracat %576, İspanya'ya yapılan ihracat ise %141 oranında artmıştır.

Buzdolapları-soğutucular: 1999 yılında %24,3 oranında artış gösteren buzdolabı ihracatımızdaki artış oranı 2000’de %4,3’e düşmüş, ancak geçen yıl tekrar %25,5 oranında artmıştır. İhracatta başlıca ülkeler, İngiltere, İspanya, Fransa, Cezayir, Almanya ve İtalya’dır. 2001 yılında İspanya ve Cezayir’e yapılan ihracattaki artış dikkat çekmektedir.

Ağır iş makineleri aksam ve parçaları: Sektör içinde 3. sırada yer alan bu grubun ihracatı, 1999 yılında %40 oranında artışla 85,8 milyon $’a çıkmış, 2000’de %19,9 oranında azalmış, 2001’de tekrar %14,3 oranında artış göstermiştir. 2001 yılında en fazla ihracat yaptığımız ülkelerin başında İngiltere, Almanya, İtalya, Fransa, Belçika-Lüksemburg ve Avusturya gelmektedir.

Çamaşır yıkama makineleri: İstikrarlı bir artış seyri gösteren çamaşır yıkama makineleri ihracatı, geçen yıl da %53,5 oranında artmış ve makine ihracatı içinde 4. sıraya yükselmiştir. İhracatta başlıca ülkeler İngiltere, İtalya, Almanya, Hollanda, Belçika-Lüksemburg ve Fransa’dır.

Isı yoluyla madde işleme makineleri: 1999 yılı ihracatı %40,6 oranında artmış iken, 2000 yılında artış oranı %8,1’e düşmüştür. İhracattaki artış oranındaki azalış trendi 2001 yılında da devam etmiş ve %6,7 olarak gerçekleşmiştir. İhracat yaptığımız belli başlı ülkeler Almanya, Fransa, İtalya, İspanya, Mısır ve İngiltere'dir.

Muslukçu-borucu eşyası: Bu mal grubunda da ihracat artışı yavaşlama eğiliminde olup, artış oranı 1999’da %16,6 oranında iken, 2000’de %7,2’ye, geçen yıl ise %1,7’ye düşmüştür. İhracat, ağırlıklı olarak sırasıyla Almanya, İtalya, İsveç, İngiltere, ve Belçika-Lüksemburg’a yapılmıştır.

Pompalar: 1999 yılında %3,4 oranında azalan ihracat, 2001 yılında %20,9 oranında artmıştır. Geçen yıl en çok ihracat yapılan ülkeler Almanya, İngiltere, İtalya, Belçika-Lüksemburg ve Fransa’dır.

Metal işleme makineleri: 1999 yılında %15,6 oranında artan ihracat, 2000 yılında ancak %3,4 oranında artmış, 2001 yılında ise tekrar %16,1 oranında artış sağlanmıştır. İhracatta önde gelen ülkeler Almanya, İspanya, Fransa, Belçika-Lüksemburg ve Hollanda’dır. Geçen yıl İspanya ve Belçika-Lüksemburg’a yapılan ihracatın arttığı görülmektedir. Makine sektöründe ihracat yaptığımız başlıca ülkeler; Almanya, ABD, İngiltere, İtalya, İspanya, Fransa ve Belçika-Lüksemburg’dur.

Türkiye'nin toplam ithalatı 2001 yılında, önceki yıla göre %25,7 oranında azalırken, makine sanayii ithalatımızdaki azalış %18,7 olmuştur. Bu nedenle, 1998-2000 yılları arasında makine sanayii ithalatının toplam ithalatımız içerisindeki payı gerilemekte iken, geçen yıl bu eğilim tersine dönmüş bulunmaktadır.

Makine ithalatının azalmasının, yatırımlardaki gerilemeyle birlikte, Türk makine sanayiinin, yerli sanayicilerin yatırım malı taleplerini karşılama konusunda mesafe katetmesinden kaynaklandığı düşünülmektedir.

2001 yılı istatistiklerine göre, makine sektörü ithalatımızda başlıca kalemleri sırasıyla; turbo jet ve propeller, bilgi işlem makineleri, dizel ve yarı-dizel motorlar, kendine özgü fonksiyonu olan cihazlar, dokuma makineleri, pompalar, muslukçu-borucu eşyası, ısı yoluyla madde işleme makineleri, kurutma-filtre cihazları, motor aksam ve parçaları ve vantilatör-aspiratörler oluşturmaktadır. Geçen yıl, turbo jet ve propeller (%178,5), ısı yoluyla madde işleme makineleri (%32,1) ve kurutma-filtre cihazları (%1) ithalatında artış, diğerlerinde ise azalma görülmüştür. İthalatı en fazla azalan kalemlerin başında gıda makineleri (%57,9), bilgi işlem makineleri (%50,9), çamaşır yıkama makineleri (%50,8), buzdolapları-soğutucular (%47,1) ve metal işleme makineleri (%45,6) gelmektedir.

Sektör ithalatında ilk sıralarda yer alan makinelerin ithal edildiği başlıca ülkeler aşağıda gösterilmiştir:

- Turbo jetler, turbo propeller: ABD, İsrail, Almanya, İngiltere ve İspanya

- Bilgi işlem makineleri: İngiltere, ABD, İrlanda, Çin, Hollanda, Japonya ve Almanya

- Dizel ve yarı-dizel motorlar: Almanya, İngiltere, Japonya, Fransa ve İtalya

- Kendine özgü fonksiyonu olan cihazlar: İtalya, Almanya, ABD, Hollanda, G. Kore

- Dokuma makineleri: Almanya, İsviçre, İtalya, Japonya, ABD

- Motor aksam ve parçaları: İtalya, Almanya, Fransa, İngiltere, Japonya

- Vantilatör, aspiratörler : İtalya, Almanya, Fransa, ABD, Japonya

Makine sektöründe ithalat yaptığımız başlıca ülkeler; Almanya, İtalya, ABD, Japonya, Fransa, İngiltere, Hollanda, Güney Kore ve İsviçre’dir.

Sektör dış ticaretindeki bu gelişmelerin sonucunda, 2000 yılında %17,9 olan ihracatın ithalatı karşılama oranı geçen yıl %27,6 olarak gerçekleşmiştir.

İhracatın, Dahilde İşleme Rejimi çerçevesinde gümrük muafiyetli ithalat imkanı sağlanarak teşvikine devam edilmektedir. 2001 yılında makine imalat sektöründe düzenlenen 76 adet Dahilde İşleme İzin Belgesi kapsamında 202 milyon $'lık ihracat taahhüdü karşılığında 97 milyon $'lık gümrük muafiyetli ithalat izni verilmiştir.

-Off-set, bütün gelişmiş ülkelerde, yaygın şekilde uygulanmakta ve ihracatçıların pazar bulma çabalarında önemli bir silah olarak kullanılmaktadır. Ülkemizde ise, Dış Ticaret Müsteşarlığı’nın bazı çalışmaları olmuş ise de, bu konuda bugüne kadar önemli bir gelişme sağlanamamıştır.

-Dünyada, özellikle gelişmiş ülkelerde, dış kredili yatırımlarda %80’e varan oranlarda yerli makine kullanım şartı getirilmektedir. Türkiye’de ise bu oran %50 seviyesindedir.

-2002/6 sayılı Satış Sonrası Hizmetler Tebliği’nde, garanti belgesi ile ithal edilecek ürünler tespit edilmiştir. Ancak, Sanayi ve Ticaret Bakanlığı yurt içinde garanti belgesi ile satılmak zorunda olan sanayi malları için TRK-GM 2001/6 no.lu Tebliğ ile ayrı ve bütün malları kapsayan daha geniş bir liste yayımlamaktadır.

-Serbest Bölgeler ihracatın geliştirilmesi amacıyla kurulmuş, ancak bugün, vergi avantajları sebebiyle, ithalata hizmet eder duruma gelmiştir ve bu yolla haksız rekabete neden olmaktadır.

-97/5 sayılı Çevre Maliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında Tebliği ile ISO ve CE işareti ile ilgili belge masraflarının %50’sinin ödenmesi öngörülmüştür. Ancak, bu Tebliğde yer alan hükme göre sadece belgelendirme masrafları için bu destek geçerlidir. Zorunlu uygulamaya geçilen CE işaretlemesi masrafları, bir çok KOBİ için altından kalkılması zor maliyetler getirmektedir.

-ABD ile yapılacak ticari anlaşmalarda Nitelikli Endüstri Bölgeleri’nin (Qualified Industrial Zones) önemli olacağı anlaşılmaktadır. (MİB-Makina İmalatçıları Birliği)

-İthalat:2002/6 sayılı Tebliğ ile sadece bazı takım tezgahlarının ithalinde garanti belgesi istenilmektedir. (TİAD-Takım Tezgahları İş Adamları Dayanışma Derneği)

-SSK primleri oranları ve enerji fiyatları yüksektir

-Eximbank’ın verdiği krediler yetersizdir. (Türk Plastik Sanayicileri Araştırma-Geliştirme ve Eğitim Vakfı)

-Bazı sanayi ürünleri “bakım, onarım ve servis yeterlilik” şartı ile ve Sanayi ve Ticaret Bakanlığı’nın izni ile ithal edilmektedir. Ancak, bunların dışında kalan malların ithalatında hiçbir kısıtlama bulunmamakta, dolayısıyla spot ithalat ve haksız rekabet sürekli artmakta, kaynak kaybıyla birlikte ülkemiz, bazı mallar için bir sanayi mezarlığına dönüşmektedir.

-Gerçekleştirilen ihracatlarda, KDV mahsubu için yapılan müracaatlarda belgelerin yeminli mali müşavirler tarafından onaylanması işlemlerinde yeminli mali müşavire çok yüksek ücretler ödenmektedir. (İstanbul Elektrik Elektronik ve Makine Sanayii Ürünleri İhracatçıları Birliği)

-Belgesiz üretim, tüketicinin, kalitesi ve garantisi olmayan mala sahip olmasına sebep olmaktadır. Bu gibi malların fiyatının eş değerine göre ucuz olması bilinçsiz tüketiciyi aldattığı gibi, Türk ekonomisine de zarar vermekte ve Türk malı imajının bozulmasına yol açmaktadır. Yeterli denetimin olmaması, dürüst imalâtçıyı da bu yöne sevk edebilmektedir.

-Son iki yıldır sektörde yaşanan durgunluk, son ekonomik krizle birlikte imalâtçıyı felç etmiştir. Tarım destekleri olarak mazot, tohum, gübre gelmekte, fakat bu girdileri bir araya getiren mekanizasyon göz ardı edilmektedir. Oysa, mekanizasyon girdisi tarımsal üreticinin maliyet kalemleri içinde en pahalı girdi niteliğindedir.

-Son dönemde gittikçe artan SSK taban ve tavan aylıklarının, imalâtçıyı kaçak işçi çalıştırma, SSK primlerini yatırmama gibi olumsuzluklara iteceğinden endişe edilmektedir.

-Kredi kullanan firmalar, bankaların bu borçları vadesinden önce geri istemesi ve ek kredi kapılarını kapatması sonucu sermaye yetersizliğinden dolayı çalışamaz hâle gelmişlerdir. Hükûmetimiz bu konuyla ilgili olarak, 30 Ocak 2002 tarihinde 4743 sayılı borçların yeniden yapılandırılmasına yönelik yasa çıkarmış olmasına rağmen, bu yasa Türkiye'de sadece 200'ü dahi bulmayan imalâtçıyı kapsamıştır.

-KDV iadelerinin alınmasında sorunlar bulunmaktadır.

-Derneğimiz ve benzeri sektörel dernekler yurt dışında düzenlenen fuarlara maddi yetersizlikler nedeniyle yeterince iştirak edememektedir.(TARMAKBİR-Türk Tarım Alet ve Makinaları İmalatçıları Birliği)

-Teknolojinin hızlı gelişmesine karşılık yeni yatırımlar yapılması için yeterli sermaye temin edilememektedir. Bu yetersizlik, üretilen makine ve teçhizatın teknolojik düzeyinin ve ürün kalitesinin düşük olmasına yol açmakta, ürün maliyetini yükseltmekte ve uluslararası pazara çıkmayı engellemektedir.

-Gerek teknolojik yetersizlik, gerekse de bilgi ve kalifiye eleman eksikliği, standartlara uygun ve projeye dayalı üretim yapılmasını zorlaştırmaktadır.

-Standart dışı ve tasarıma dayalı olmadan üretilen makinelerin kullanım ve bakım kılavuzu ve tanıtıcı broşürleri de hazırlanamamaktadır. Yine bu unsurlara bağlı olarak ürünlerin yurt içi ve yurt dışı fuarlarda sergilenmesi ve yurt içi, yurt dışı pazarlamasında zorluklar yaşanmaktadır.

-Yeterince araştırma-geliştirme çalışması yapılmamaktadır. (KOSGEB)

-Uzun vadede sanayie zarar vermesi nedeniyle, kullanılmış makine ithaline izin verilmemesinde yarar görülmektedir. (Gaziantep Makine Mühendisleri Odası)

Çözüm Önerileri:

-Yurt içi kredili ve Yap-İşlet-Devret modeli ihalelerde makine imalat sektörünü olumlu etkileyecek düzenlemeler yapılmalı ve (özellikle enerji ihalelerinde imtiyaz verilirken) en az %50 yerli imalat zorunluluğu getirilmelidir. Uluslararası ihalelerde offset anlaşmaları mutlaka etkin bir uygulamaya kavuşturulmalı ve kamu kuruluşlarının ihale yasalarında gerekli değişiklikler yapılmalıdır. Aksi taktirde, mevcut offset Tebliğinin (İhracat:98/27) yeteri kadar uygulama alanı bulunmayacaktır. (İstanbul Elektrik Elektronik ve Makine Sanayii Ürünleri İhracatçıları Birliği)

-Dış kredili yatırımlarda yerli makine kullanım oranı %80’a çıkartılmalıdır. (MİB- Makina İmalatçıları Birliği)

-2002/6 sayılı Tebliğ eki liste, Sanayi ve Ticaret Bakanlığı’nın listesinin tamamını kapsamalıdır. (MİB- Makina İmalatçıları Birliği)

-Serbest Bölgelerde faaliyet gösteren firmaların Türkiye’ye yönelik ticari işlemlerinden vergi alınmalıdır. (MİB- Makina İmalatçıları Birliği)

-97/5 sayılı Çevre Maliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında Tebliği ile ISO ve CE işareti ile ilgili belge masraflarıyla ilgili devlet desteğinin, bu belgenin alınması öncesinde gereken danışmanlık hizmetleri ile tip testi ve onay muayenesi masraflarını da kapsaması gerekmektedir. (MİB- Makina İmalatçıları Birliği)

-Makine İmalatçıları Birliği tarafından makine imalatçıları için Gebze-Kocaeli’de kurulmakta olan ihtisas organize sanayi bölgesi NEB’e dönüştürülmelidir. (MİB- Makina İmalatçıları Birliği)

-İthalat:2002/6 sayılı Tebliğin yürürlükten kaldırılması veya bütün takım tezgahlarını kapsayacak şekilde genişletilmesi gerekmektedir. (TİAD-Takım Tezgahları İş Adamları Dayanışma Derneği)

-SSK primlerinin oranları indirilmeli ve enerji fiyatları düşürülmelidir. (Türk Plâstik Sanayicileri Araştırma-Geliştirme ve Eğitim Vakfı)

-Eximbank’ın verdiği kredilerin miktarı arttırılmalı ve süresi uzatılmalıdır. Ayrıca, ihracatçılar, kredi temin edebilecekleri uluslar arası finans kuruluşları hakkında bilgilendirilmelidir. (Türk Plâstik Sanayicileri Araştırma-Geliştirme ve Eğitim Vakfı)

-Eximbank, projeye dayalı dış satışlar için proje kredileri tahsis etmelidir. (İstanbul Elektrik Elektronik ve Makine Sanayii Ürünleri İhracatçıları Birliği)

-“Bakım Onarım Servis Yeterlilik Belgesi” ile ilgili uygulamalar bütün sanayi mallarına yayılmalıdır. (İstanbul Elektrik Elektronik ve Makine Sanayii Ürünleri İhracatçıları Birliği)

-Özellikle Çin, Tayvan, Kore ve Hong Kong’tan gelen elektronik malzemeler özel ihtisas gümrüklerince fiyat-kalite kriterlerine göre incelendikten sonra ithalata izin verilmeli ve yerli sanayie zarar veren mallara kota, A/D soruşturması vb. tedbirler uygulanmalıdır. (İstanbul Elektrik Elektronik ve Makine Sanayii Ürünleri İhracatçıları Birliği)

-İlgili kanun, tebliği ve yönetmelikler çerçevesinde alınması zorunlu olan garanti belgesi, imalât belgesi gibi belgeleri almadan kaçak olarak imalât yapan ve haksız rekabete sebep olan imalâtçılar, başta Sanayi ve Ticaret Bakanlığı olmak üzere devletin ilgili kurumları tarafından çok sıkı denetlenmelidir. (TARMAKBİR-Türk Tarım Alet ve Makinaları İmalatçıları Birliği)

-Sigortasız işçi çalıştırmak, kanunî sonuçları bir yana haksız rekabete sebep olmaktadır. Haksız rekabet eğer önlenmezse mevcut kaliteyi düşürecektir. Devletin ilgili kurumları denetlemelerini en üst düzeye çıkarmalıdır. (TARMAKBİR-Türk Tarım Alet ve Makinaları İmalatçıları Birliği)

-4743 sayılı borçların yeniden yapılandırılmasına yönelik yasa, yeniden ele alınarak öncelik ihracat yapan firmalara verilmeli ve tüm firmaları kapsayacak şekilde düzenlenmelidir. (TARMAKBİR-Türk Tarım Alet ve Makinaları İmalatçıları Birliği)

-İhracatta KDV iadeleri işlemleri hızlandırılmalıdır. (Ortak Görüş)

-Muhtelif resmi kuruluşların AR-GE mevzuatları arasındaki dağınıklık giderilmeli ve yüksek teknoloji ve katma değer yaratan AR-GE faaliyetleri desteklenmelidir. (KOSGEB)

-Eski, kullanılmış veya yenileştirilmiş olarak ithal edilebilecek maddelere ilişkin İthalat 2002/9 sayılı Tebliğ kapsamında ithal edilebilecek kullanılmış makinelere ilişkin yaş sınırının 10 yıla çıkartılması olumlu bulunmakla birlikte, kullanılmış makinelerin ithalinde CE işareti zorunluluğu getirilmeli ve satış sonrası hizmetler örgütü kurulmalıdır. (TİAD-Takım Tezgahları İş Adamları Dayanışma Derneği)

-Fuarlarda teşhir için geçici olarak ithal edilen eşyanın ülkemizde bulunma süresinin 6 aya çıkartılması, ayrıca, ATA karnesi ile getirilen veya geçici ithal yolu ile getirilen makinelerin, iade edilinceye veya kat’i ithali yapılıncaya kadar özel antrepolara teslim edilmesi için gerekli düzenlemeler yapılmalıdır. (TİAD-Takım Tezgahları İş Adamları Dayanışma Derneği)

-Türkiye’de üretilmeyen veya üretimi yeterli olmayan takım tezgahlarının ithaline, yaş sınırı aranmaksızın, izin verilmeli, ancak, AB dışından yapılacak ithalatta AB ülkelerinin aradığı şartlar (CE işareti, makine direktiflerine uyumlu hale getirme vb.) aranmalıdır. (TİAD-Takım Tezgahları İş Adamları Dayanışma Derneği)

-Yeni teknoloji transferine engel olduğu için, kullanılmış makine ithalatına izin verilmemelidir. (Türk Plâstik Sanayicileri Araştırma-Geliştirme ve Eğitim Vakfı)

-Uluslararası fuarlara katılımla ilgili ödemeler hızlandırılmalıdır. Ayrıca, uluslar arası fuarlarla ilgili navlun ödemeleri konusu açıklığa kavuşturulmalıdır. (Türk Plâstik Sanayicileri Araştırma-Geliştirme ve Eğitim Vakfı)

-Gümrük idarelerinin yaptığı çıkış işlemleri ve teminat iadesi uygulaması hızlandırılmalıdır. (Türk Plâstik Sanayicileri Araştırma-Geliştirme ve Eğitim Vakfı)

-Devletimizin öncelikle fiyatın piyasada oluşmasını sağlayacak tedbir alması, bu amaçla sektörümüzün en büyük pazarı olan Tarım Kredi Kooperatiflerinin fiyatlara müdahale etmekten özellikle kaçınması gerekmektedir. (TARMAKBİR-Türk Tarım Alet ve Makinaları İmalatçıları Birliği)

-Yüksek ziraî kredi faizleri, alt ve orta alt gelir grubundaki kişiler için uygun değildir. Gün geçtikte bu grupta makine alan kişi sayısı azalmaktadır. Ziraî kredi faizleri, çiftçinin alım gücü dikkate alınarak belirlenmelidir. (TARMAKBİR-Türk Tarım Alet ve Makinaları İmalatçıları Birliği)

-Tarım makinelerinde hâlen yüzde 18 olan KDV oranı, çiftçinin dolaylı yoldan desteklenmesi amacıyla daha alt seviyelere indirilmelidir. (TARMAKBİR-Türk Tarım Alet ve Makinaları İmalatçıları Birliği)

-İhracat cirolarının toplam cirolara oranı belirlenmiş miktar üzerinde çıkan firmalara belirli basamaklar itibarıyla vergi indirimi, SSK prim oranı indirimi, enerji birim fiyatlarının düşürülmesi vb. teşvikler uygulanmalıdır. (TARMAKBİR)

Yapılan Çalışmalar:

-Milli Savunma Bakanlığı’nın uluslararası ihalelerinin offset uygulamalarından bütün firmaların yararlanması mümkündür. Ancak, satılmak istenilen ürünlerin ilgili listelerde yer alması zorunludur. Bunun için de, ilgili firmaların Müsteşarlığımıza müracaat ederek, offset kapsamına alınmasını istedikleri mallarını listeye ilave ettirmeleri gerekmektedir. Bugüne kadar, ilgili firmalar tarafından İhracatçı Birlikleri kanalıyla Müsteşarlığımıza bildirilmiş olan, ülkemizde üretilen katma değeri yüksek ve pazarlamasında güçlük çekilen ürünlerle ilgili listeler, offset projeleri kapsamında değerlendirilmek üzere Savunma Sanayii Müsteşarlığı’na iletilmiştir. Bu listeler, firmalarımızdan gelen talepler çerçevesinde sürekli olarak güncellenmektedir. (Dış Ticaret Müsteşarlığı)

-Eximbank, 2001 yılında toplam 2,8 milyar $ ihracat kredisi kullandırmıştır. Ayrıca, ihracat kredi sigortası kapsamında sigortalanan sevkiyat toplamı 2,8 milyar $ olarak gerçekleşmiştir. Böylece, Banka, nakdi ve gayri nakdi destekleri ile ihracatın yaklaşık %18’ine destek sağlamıştır. 2002 yılında ise; 3,4 milyar $ nakdi kredi ve 3,3 milyar $ sigorta/garanti desteği olmak üzere 6,7 milyar $ tutarında destek sağlanması öngörülmüştür.

İhracatçıların finansman ihtiyaçlarını mümkün olan en uygun şartlarda karşılamak gayesiyle, kaynak maliyetlerinin gelişimi ve piyasa faiz oranlarının genel seyri doğrultusunda;

1) 24.12.2001 tarihinden itibaren kullandırılacak Kısa Vadeli Döviz Kredileri’nin faiz oranlarında indirim yapılmıştır. Bu çerçevede,Sevk Öncesi Döviz İhracat Kredisi, Performans Döviz Kredisi, Dış Ticaret Şirketleri Kısa Vadeli Döviz İhracat Kredisi faiz oranları 0,75’er puan, Sevk Öncesi Reeskont Kredisi, İhracat Alacakları İskonto Kredisi ve Dünya Bankası kaynaklı İhracat Finansmanı Aracılık Kredisi faiz oranları 0,50’şer puan indirilmiştir.

2) 01.04.2002 tarihinden itibaren kullandırılacak Kısa Vadeli TL Kredilerinin faiz oranlarında indirime gidilmiş olup, Sevk Öncesi TL İhracat Kredisi, Performans TL Kredisi, Dış Ticaret Şirketleri Kısa Vadeli TL İhracat Kredisi, Turizm Pazarlama Kredisi, Uluslararası Nakliyat Pazarlama Kredisi faiz oranları 4’er puan indirilmiştir.

3) Kısa Vadeli İhracat Kredi Sigortası Programı kapsamında ihracatlarını teminat altına aldıran firmalara 01.04.2002 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere mevcut prim oranları üzerinden %5 ile %15 aralığında indirim yapılmasına karar verilmiştir.

4) 01.05.2002 tarihinden itibaren kullandırılacak krediler için geçerli olmak üzere, Sevk Öncesi Döviz İhracat Kredisi, Performans Döviz Kredisi ve Dış Ticaret Şirketleri Döviz Kredileri Programlarında faiz oranları kademeli olarak 0,75 ile 1,50 puan aralığında, Kısa Vadeli İhracat Alacakları İskonto Programı ve Sevk Öncesi Reeskont Kredisi programlarında uygulanan faiz oranları ise 0,50 puan düşürülmüştür. Uluslararası Nakliyat Pazarlama Döviz Kredisi programı faiz oranları 0,75 ile 1,25 puan aralığında düşürülmüştür.

Ayrıca, KOBİ niteliğindeki firmalara daha düşük maliyetlerle finansman imkanı sağlamayı hedefleyen kademeli faiz uygulamasında 500.000 $ olan kredi sınırı, daha yaygın kullandırımı özendirmek amacıyla 200.000 $ olarak belirlenmiştir.

5) 29.08.2001 ve 05.09.2001 tarihlerinde TOBB kaynağından kullandırılan ve aracı banka hesaplarına Türk Lirası cinsinden aktarılan döviz kredileri, firmaların talep etmeleri ve aracı bankaların uygun bulmaları durumunda, 11.02.2002 tarihinden itibaren yapılacak ödemeler için geçerli olmak üzere, aracı bankalar tarafından kullandırılan döviz cinsinden de Eximbank’a geri ödenebilecektir.

Yatırım malı makine ihracatçılarının 24-36 ay vadeli kredi taleplerine yönelik olarak Eximbank tarafından Özellikli İhracat Kredisi, Dünya Bankası kaynaklı İhracat Finansmanı Aracılık Kredisi ve İhracata Dönük İthalatın Finansmanı (ITFO-Line) programları uygulanmaktadır.

Kısa vadeli ihracat kredilerinin vadesi, 24.04.2000 tarihinden geçerli olmak üzere, uluslar arası uygulamalara uygun olarak 120 günden 180 güne çıkartılmıştır.

İhracat kredileriyle ilgili işlemler süratle sonuçlandırılmakta, firmalardan fazla belge istenmemektedir. Ayrıca, işlemlerin daha basitleştirilmesi için çalışmalar sürdürülmektedir. (Eximbank)

-Gerçeğe aykırı beyan yoluyla haksız KDV iadesi alınmasını önlemek maksadıyla bazı tedbirler alınmıştır. İhracatta fiyat araştırması bu tedbirlerden biridir. Fiyat data-bankı oluşturuluncaya kadar bu uygulamaya devam edilecektir.(Gümrük Müsteşarlığı)

-16.05.2001 tarih ve 24404 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 2001/2325 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile, Dahilde İşleme Rejimi kapsamında ihraç edilecek malların üretiminde kullanılacak maddelerin, imalatçılara tesliminde Katma Değer Vergisi tecil-terkini uygulaması bütün sektörlere teşmil edilmiştir. Bu Karara istinaden Maliye Bakanlığı’nca yayımlanan Katma Değer Vergisi Genel Tebliği (Seri No: 83) hükümleri çerçevesinde, her bir mal türünün, bedelinin 2,5 milyar TL’yi aşması kaydıyla, bu uygulamadan yararlandırılması mümkün bulunmaktadır. Bu şekilde, imalatçı-ihracatçıların KDV iadesi sorunu kısmen ortadan kalkacaktır. (Maliye Bakanlığı)

-Diğer taraftan, 23.11.2001 tarih, 24592 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Katma Değer Vergisi Genel Tebliği (Seri No: 84) ve 19.03.2002 tarih, 24592 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Katma Değer Vergisi Genel Tebliği (Seri No: 85) ile KDV iadesi ve mahsubu işlemlerinin kolaylaştırılması ve hızlandırılması hususunda yeni düzenlemeler yapılmıştır. (Maliye Bakanlığı)

-4077 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun ile buna istinaden çıkartılan TRKG1M-2001/6, 7 ve 8 sayılı Tebliğler gereğince, imalatçı veya ihracatçı firmalar imal veya ithal ettikleri sanayi mallarını piyasaya arz etmeden önce belli sayıda servis istasyonu kurmak, Türkçe tanıtma ve kullanma kılavuzu ve garanti belgesi düzenlemek ve satış sonrası hizmetlerini vermek zorundadırlar. Ancak, İthalat:2001/6 sayılı Tebliğ yerine çıkartılan İthalat:2002/6 sayılı İthalinde Garanti Belgesi Aranacak Maddelere İlişkin Tebliğ’deki mallar için söz konusu belgeler ithalattan önce istenmektedir. Diğer taraftan, TRKGM-2001/6 sayılı Tebliğ kapsamı mallar, Gümrük Giriş Tarife Cetveli’ndeki sanayi mallarının çoğunluğunu teşkil etmektedir. Bu nedenle, söz konusu malların tamamının Tebliğ kapsamına alınması halinde, ithalatta tıkanıklık yaşanacaktır. Ayrıca, Sanayi ve Ticaret Bakanlığı ile yapılan görüşmeler neticesinde, mezkur Tebliğin genişletilmesi halinde, Tebliğin uygulanmasında Bakanlıklarının eleman sayısı açısından yeterli olamayacağı ifade edilmiştir. (Sanayi ve Ticaret Bakanlığı, Dış Ticaret Müsteşarlığı)

-2001/9 sayılı Tebliğ yerine çıkartılan İthalat:2002/9 sayılı “Eski, Kullanılmış veya Yenileştirilmiş Olarak İthal Edilebilecek Maddelere İlişkin Tebliğ” kapsamı malların tamamı TRKGM-2001/7 sayılı Tebliğ kapsamındadır. Ayrıca, TRKGM-2001/7 sayılı Tebliğ ile Satış Sonrası Hizmetleri Yeterlik Belgesi’nin düzenlenmesinde eski veya yeni mal ayırımı yapılmadığından, İthalat:2002/9 sayılı Tebliğ kapsamı malların ithalinde yetkili servis kurma şartı aranması gerekmektedir. Diğer taraftan, 4703 sayılı Ürünlere İlişkin Teknik Mevzuatın Hazırlanması ve Uygulanmasına Dair Kanun’un 5. maddesinde, “Piyasaya arz edilecek yeni ürünlerin ilgili teknik düzenlemeye uygun olması zorunludur. Bu hüküm, kullanılmış olmakla birlikte değişiklik yapılarak piyasaya tekrar arz edilmesi hedeflenen ürünler ile Avrupa Birliği üyesi ülkeler dışındaki ülkelerden ithal edilen eski ve kullanılmış ürünlere de uygulanır” hükmü yer almaktadır. Bu itibarla, 4703 sayılı Kanunun gerektirdiği teknik mevzuat uyumu çalışmaları çerçevesinde, ülkemizde ürünlerin piyasaya arzı, uygunluk değerlendirmesi, piyasa gözetimi ve denetimine ilişkin gerekli mevzuatın hazırlanması ve yeterli teknik alt yapıya sahip gerekli müesseselerin teşekkülünden sonra 2002/9 sayılı Tebliğ kapsamı malların ithalinde CE Belgesi istenmesi gündeme gelecektir. (Sanayi ve Ticaret Bakanlığı, Dış Ticaret Müsteşarlığı)

1998 : 18,3